przewiń do końca przewiń do początku zobacz pełny tekst dokumentu

Apostolos suos, 3


III. Konferencje Episkopatów

14. Konferencje Episkopatów są konkretną formą realizacji ducha kolegialnego. Ich precyzyjny opis znajdujemy w Kodeksie Prawa Kanonicznego, dla którego źródłem są zalecenia Soboru Watykańskiego II: «Konferencja Episkopatu, będąca stałą instytucją, jest zebraniem biskupów jakiegoś kraju lub określonego terytorium, wypełniających wspólnie pewne zadania duszpasterskie dla wiernych jej terytorium, w celu pomnożenia dobra udzielanego ludziom przez Kościół, głównie przez odpowiednio przystosowane do bieżących okoliczności czasu i miejsca formy i sposoby apostolatu, z zachowaniem przepisów prawa»61.

15. Występującą w naszej epoce potrzebę połączenia sił poprzez dzielenie się wiedzą i doświadczeniami w łonie Konferencji Episkopatu wyraźnie podkreślił Sobór, stwierdzając, że «biskupi częstokroć nie potrafią spełnić swych zadań odpowiednio i owocnie, jeśli nie będą zacieśniać wciąż i zespalać swej zgodnej współpracy z innymi biskupami»62. Nie sposób sporządzić wyczerpującej listy spraw, które wymagają takiej współpracy, ale jest dla każdego oczywiste, że krzewienie i ochrona wiary i moralności, tłumaczenie ksiąg liturgicznych, budzenie i formacja powołań do kapłaństwa, opracowanie podręczników katechetycznych, troska o rozwój uniwersytetów katolickich i innych instytucji edukacyjnych, dążenie do jedności chrześcijan, relacje z władzami świeckimi, obrona życia ludzkiego, pokoju i praw człowieka (w tym także dążność do zapewnienia im ochrony przez prawodawstwo cywilne), umacnianie sprawiedliwości społecznej, wykorzystanie środków społecznego przekazu itp., to zagadnienia, które wskazują dziś na potrzebę wspólnego działania biskupów.

62. Sobór Wat. II, Dekr. o pasterskich zadaniach biskupów w Kościele Christus Dominus, 37.

16. Konferencje Episkopatów mają zwykle charakter narodowy, to znaczy gromadzą biskupów jednego kraju63, jako że więzi wspólnej kultury, tradycji i historii, a zarazem złożone relacje społeczne między obywatelami danego kraju wymagają od członków Episkopatu, pracujących na jego terenie, współpracy daleko ściślejszej niż ta, jaką mogą nakazywać okoliczności życia Kościołów na innych obszarach. Niemniej samo prawodawstwo kanoniczne stwarza perspektywę, w której «można erygować Konferencję Episkopatu dla mniejszego lub większego terytorium, tak aby obejmowała tylko biskupów niektórych Kościołów partykularnych, ustanowionych na określonym terytorium, albo pasterzy Kościołów partykularnych znajdujących się w różnych krajach»64. Wynika stąd, że mogą istnieć Konferencje Episkopatów o innym zasięgu terytorialnym lub też o charakterze międzynarodowym. Ocena okoliczności dotyczących ludzi lub spraw, które każą nadać danej Konferencji mniejszy lub większy zasięg terytorialny, należy wyłącznie do Stolicy Apostolskiej. Jak bowiem wiadomo, «jedynie najwyższa władza kościelna ma prawo, po wysłuchaniu zainteresowanych biskupów, do erygowania Konferencji Episkopatu, znoszenia ich i dokonywania w nich zmian»65.

63. Por. KPK, kan. 448, § 1.

64. Tamże, kan. 448, § 2.

65. Tamże, kan. 449, § 1.

17. Skoro celem Konferencji Episkopatów jest dążenie do wspólnego dobra Kościołów partykularnych na danym terytorium poprzez współpracę pasterzy, których pieczy zostały one powierzone, każda Konferencja winna zrzeszać wszystkich biskupów diecezjalnych tego obszaru oraz tych, którzy w świetle prawa są z nimi zrównani, a także biskupów koadiutorów, biskupów pomocniczych i innych biskupów tytularnych, spełniających na tym terytorium specjalne zadania powierzone im przez Stolicę Apostolską lub przez samą Konferencję Episkopatu66. Na forum zgromadzeń plenarnych Konferencji Episkopatu biskupom diecezjalnym oraz tym, którzy w świetle prawa są z nimi zrównani, a także biskupom koadiutorom przysługuje prawo udziału w głosowaniu; wynika to z mocy samego prawa, jako że statuty Konferencji nie mogą stanowić inaczej67. Przewodniczący i wiceprzewodniczący Konferencji Episkopatu winni być wybierani wyłącznie spośród członków, którzy są biskupami diecezjalnymi68. O tym, czy biskupi pomocniczy i inni biskupi tytularni, członkowie Konferencji, mają głos decydujący czy tylko głos doradczy, rozstrzyga statut Konferencji69. Należy tu wziąć pod uwagę proporcje liczbowe istniejące między biskupami diecezjalnymi a biskupami pomocniczymi i innymi biskupami tytularnymi, aby ci ostatni, jeśli są w większości, nie stwarzali ograniczeń dla rządów pasterskich biskupów diecezjalnych. Uważa się jednak za wskazane, aby statuty Konferencji Episkopatów przewidywały udział w ich pracach biskupów emerytów z głosem doradczym. Należy zadbać zwłaszcza o to, aby brali oni udział w pracach niektórych komisji studyjnych, gdy poruszają one kwestie, w których dany biskup emeryt jest szczególnie kompetentny. Ze względu na naturę Konferencji Episkopatu jej członek nie może delegować do udziału w obradach kogoś innego.

66. Por. tamże, kan. 450, § 1.

67. Por. tamże, kan. 454, § 1.

68. Por. Papieska Komisja ds. Autentycznej Interpretacji Kodeksu Prawa Kanonicznego, Responsum ad propositum dubium, Utrum Episcopus Auxiliaris (23 maja 1988): AAS 81 (1989), 388.

69. Por. KPK, kan. 454, § 2.

18. Każda Konferencja Episkopatu ma własny statut, który sama opracowuje. Musi on jednak uzyskać potwierdzenie (recognitio) Stolicy Apostolskiej; w statucie tym «oprócz innych spraw należy określić sposób odbywania zebrań plenarnych, przewidzieć stałą Radę Episkopatu i sekretariat generalny Konferencji, jak również inne urzędy oraz komisje, które zdaniem Konferencji skuteczniej pomogą osiągnąć cel»70. Cele te nakazują jednak unikać biurokratyzacji urzędów i komisji działających w okresach pomiędzy zebraniami plenarnymi. Należy pamiętać o zasadzie, że Konferencja Episkopatu oraz jej komisje i urzędy istnieją po to, aby pomagać biskupom, a nie by ich zastępować.

70. Tamże, kan. 451.

19. Autorytet Konferencji Episkopatu oraz zakres jej działalności pozostają w ścisłej relacji z władzą i działaniem biskupa diecezjalnego oraz hierarchów zrównanych z nimi. Biskupi «stają w zastępstwie Boga na czele trzody, której są pasterzami, jako nauczyciele, jako kapłani świętego kultu, jako sprawujący rządy duchowe. (...) Z ustanowienia Bożego stali się następcami Apostołów, jako pasterze Kościoła»71 i «kierują powierzonymi sobie poszczególnymi Kościołami jako zastępcy i legaci Chrystusa radami, zachętami i przykładami, ale także mocą swego autorytetu i władzy świętej (...). Władza ta, którą w imieniu Chrystusa osobiście sprawują, jest własna, zwyczajna i bezpośrednia»72. Jej sprawowanie reguluje najwyższa władza Kościoła, co jest konieczną konsekwencją relacji istniejącej między Kościołem powszechnym a Kościołem partykularnym, który istnieje wyłącznie jako cząstka Ludu Bożego, «w którym prawdziwie obecny jest i działa jeden, święty, katolicki i apostolski Kościół»73. Istotnie, «prymat Biskupa Rzymu i Kolegium Biskupów są elementami właściwymi Kościoła powszechnego ’nie wywodzącymi się z partykularności Kościołów’, ale mimo to elementami wewnętrznymi w każdym Kościele partykularnym»74. W ramach tej regulacji sprawowanie świętej władzy przez biskupa może być w pewnej mierze ograniczone ze względu na dobro Kościoła lub wiernych75 i to zastrzeżenie jest sformułowane jednoznacznie w przepisach Kodeksu Prawa Kanonicznego, gdzie czytamy: «Biskupowi diecezjalnemu w powierzonej mu diecezji przysługuje wszelka władza zwyczajna, własna i bezpośrednia, jaka jest wymagana do jego pasterskiego urzędu, z wyłączeniem tych spraw, które na mocy prawa lub dekretu Papieża są zarezerwowane najwyższej lub innej władzy kościelnej»76.

71. Sobór Wat. II, Konst. dogm. o Kościele Lumen gentium, 20.

72. Tamże, 27.

73. Sobór Wat. II, Dekr. o pasterskich zadaniach biskupów w Kościele Christus Dominus, 11; KPK, kan. 368.

74. Kongregacja Nauki Wiary, List Communionis notio (28 maja 1992) 13: AAS 85 (1993), 846; «L’Osservatore Romano», wyd. polskie, n. 10/1992, s. 40.

75. Por. Sobór Wat. II, Konst. dogm. o Kościele Lumen gentium, 27.

76. KPK, kan. 381, § 1.

20. W ramach Konferencji Episkopatu biskupi sprawują łącznie posługę biskupią dla dobra wiernych żyjących na obszarze podległym Konferencji; aby jednak posługa ta była prawomocna i wiążąca dla poszczególnych biskupów, niezbędna jest interwencja najwyższej władzy Kościoła, która za pośrednictwem powszechnego prawodawstwa lub specjalnych upoważnień oddaje określone sprawy w kompetencje Konferencji Episkopatu. Biskupi nie mogą samodzielnie — ani pojedynczo, ani jako Konferencja — rezygnować ze swojej świętej władzy na rzecz Konferencji Episkopatu, a tym bardziej żadnej z jej części, czy to rady stałej, jednej z komisji lub nawet samego przewodniczącego. Taką logiką kierują się przepisy kanoniczne dotyczące sprawowania władzy ustawodawczej przez biskupów zgromadzonych na Konferencji Episkopatu: «Konferencja Episkopatu może wydawać dekrety ogólne jedynie w tych sprawach, w których przewiduje to prawo powszechne, albo określa szczególne polecenie Stolicy Apostolskiej, wydane przez nią z własnej inicjatywy lub na prośbę samej Konferencji»77. W innych przypadkach «pozostaje nienaruszona kompetencja poszczególnego biskupa diecezjalnego i ani Konferencja, ani jej przewodniczący nie mogą działać w imieniu wszystkich biskupów, chyba że wszyscy i poszczególni biskupi wyrażają na to zgodę»78.

77. Tamże, kan. 455, § 1. Określenie «dekrety ogólne» obejmuje także dekrety wykonawcze, o których mowa w kan. 31-33 KPK; por. Papieska Komisja ds. Autentycznej Interpretacji Kodeksu Prawa Kanonicznego, Responsum ad propositum dubium, Utrum sub locutione (14 maja 1985): AAS 77 (1985), 771.

78. KPK, kan. 455, § 4.

21. Wspólne sprawowanie posługi biskupiej obejmuje także funkcję doktrynalną. Kodeks Prawa Kanonicznego formułuje podstawową zasadę w tej dziedzinie: «Chociaż biskupi, pozostający we wspólnocie z głową Kolegium i członkami, czy to pojedynczy, czy też zebrani na Konferencjach Episkopatów lub na synodach partykularnych nie posiadają nieomylności w nauczaniu, są jednak w odniesieniu do wiernych powierzonych ich trosce autentycznymi nauczycielami i mistrzami wiary. Temu autentycznemu przepowiadaniu swoich biskupów wierni obowiązani są okazać religijne posłuszeństwo»79. Oprócz tej ogólnej zasady Kodeks zawiera też bardziej konkretne przepisy określające niektóre kompetencje doktrynalne Konferencji Episkopatów, takie jak «wydanie katechizmów dla własnego terytorium, po uprzedniej aprobacie Stolicy Apostolskiej»80 oraz aprobowanie wydań ksiąg Pisma Świętego i ich przekładów81.

79. Tamże, kan. 753.

80. Tamże, kan. 775, § 2.

81. Por. tamże, kan. 825.

Zgodny głos biskupów określonego terytorium, którzy w komunii z Biskupem Rzymu ogłaszają wspólnie katolicką prawdę w dziedzinie wiary lub obyczajów, może skuteczniej przemawiać do ich ludu i ułatwić wiernym przyjęcie ich nauczania z religijnym posłuszeństwem ducha. Wykonując wiernie swą funkcję nauczycielską, biskupi służą słowu Bożemu, któremu jest podporządkowane ich nauczanie, pobożnie się w nie wsłuchują, strzegą go święcie i wiernie je wykładają, tak aby wierni mogli je przyjąć jak najlepiej82. A ponieważ nauka wiary jest wspólnym dobrem całego Kościoła i więzią jego komunii, biskupi zrzeszeni w Konferencji Episkopatu starają się przede wszystkim śledzić Magisterium Kościoła powszechnego i w odpowiedni sposób przekazywać je ludowi, który został im powierzony.

82. Por. Sobór Wat. II, Konst. dogm. o Objawieniu Bożym Dei verbum, 10.

22. Podejmując nowe zagadnienia i dążąc do tego, aby orędzie Chrystusa oświecało ludzkie sumienia i wskazywało im rozwiązania nowych problemów, które są konsekwencją przemian społecznych, biskupi zrzeszeni w Konferencji Episkopatu spełniają wspólnie funkcję nauczycielską, w pełni świadomi, że ich wypowiedzi podlegają pewnym ograniczeniom, nie mają bowiem znamion nauczania powszechnego, choć są oficjalne, autentyczne i ogłaszane w komunii ze Stolicą Apostolską. Winni zatem starać się nie utrudniać posługi nauczycielskiej biskupów na innych obszarach, biorąc pod uwagę fakt, że środki społecznego przekazu mogą nadać wydarzeniom zachodzącym w danym regionie znacznie szerszy rozgłos, czasem wręcz o zasięgu światowym. Przy założeniu, że autentyczne nauczanie biskupów — a więc to, które głoszą mocą autorytetu Chrystusa — musi rodzić się zawsze w komunii z Głową Kolegium i z jego członkami83, jeżeli deklaracje doktrynalne Konferencji Episkopatów zostały przyjęte jednomyślnie, to niewątpliwie mogą zostać opublikowane w imieniu tychże Konferencji, wierni zaś są zobowiązani przyjąć z religijnym posłuszeństwem ducha to autentyczne magisterium swoich biskupów. Jeśli jednak brak takiej jednomyślności, sama tylko większość biskupów danej Konferencji nie może ogłosić ewentualnej deklaracji jako jej autentycznego nauczania, które winni przyjąć wszyscy wierni danego obszaru, chyba że uzyskają potwierdzenie (recognitio) Stolicy Apostolskiej, która jednak nie udzieli jej, jeśli większość ta nie obejmuje przynajmniej dwóch trzecich członków Konferencji mających prawo głosu decydującego. Interwencja Stolicy Apostolskiej ma tu charakter analogiczny do tej, jaka jest wymagana przez prawo kanoniczne, aby Konferencja Episkopatu mogła wydawać dekrety ogólne84. Potwierdzenie (recognitio) Stolicy Apostolskiej ma ponadto gwarantować, że w obliczu nowych zagadnień, jakie pojawiają się w rezultacie szybkich przemian społecznych i kulturowych obecnej epoki, wypowiedzi doktrynalne będą umacniać komunię i nie staną się przeszkodą, ale przygotowaniem dla ewentualnych przyszłych wypowiedzi Magisterium powszechnego.

83. Por. tamże; Konst. dogm. o Kościele Lumen gentium, 25; KPK, kan. 753.

84. Por. KPK, kan. 455.

23. Z samej natury funkcji nauczycielskiej biskupów wynika, że jeśli sprawują ją łącznie jako Konferencja Episkopatu, to powinno to dokonywać się na forum zgromadzenia plenarnego. Instytucje o węższym zasięgu — rada stała, komisja czy inne urzędy — nie są uprawnione do wydawania aktów autentycznego magisterium we własnym imieniu ani w imieniu Konferencji, nawet na jej zlecenie.

24. Konferencje Episkopatu spełniają dziś wiele zadań dla dobra Kościoła. Poprzez coraz szerszą posługę mają wspomagać «niezbywalną odpowiedzialność każdego poszczególnego biskupa za Kościół powszechny i swój Kościół partykularny»85, i oczywiście nie mogą jej utrudniać, działając bezprawnie w jego zastępstwie w sytuacjach, gdy przepisy kanoniczne nie przewidują ograniczenia jego władzy biskupiej na rzecz Konferencji Episkopatu, lub też kontrolując albo ograniczając bezpośrednie kontakty poszczególnych biskupów ze Stolicą Apostolską.

85. Synod Biskupów z 1985 r., Relacja końcowa II, C, 5: "L'Osservatore Romano", wyd. polskie n. 12*/1985, s.6.

Wyjaśnienia tutaj przedstawione oraz dodatkowe przepisy zamieszczone poniżej odpowiadają postulatom Nadzwyczajnego Zgromadzenia Ogólnego Synodu Biskupów z 1985 r. i mają wskazać właściwą drogę oraz usprawnić jeszcze bardziej działalność Konferencji Episkopatów, które winny dokonać stosownej rewizji swoich statutów, aby były one zgodne z niniejszymi wyjaśnieniami i przepisami, zgodnie z życzeniem wspomnianego Synodu.


IV. Dodatkowe przepisy dotyczące Konferencji Episkopatów

Art. 1 — Aby deklaracje doktrynalne Konferencji Episkopatu, o jakich mowa w n. 22 niniejszego listu, stanowiły autentyczne magisterium i mogły być opublikowane w imieniu Konferencji, muszą zostać przyjęte jednogłośnie przez biskupów jej członków lub też — po przyjęciu na zebraniu plenarnym przez co najmniej dwie trzecie biskupów należących do Konferencji i mających głos decydujący — uzyskać potwierdzenie (recognitio) Stolicy Apostolskiej.

Art. 2 — Żadna instancja Konferencji Episkopatu, oprócz zebrania plenarnego, nie ma władzy wydawania aktów autentycznego magisterium. Konferencja Episkopatu nie może też udzielić takiej władzy komisjom ani innym urzędom istniejącym w jej ramach.

Art. 3 — W przypadku wypowiedzi innego rodzaju niż te, o których mowa w art. 2, komisja doktrynalna Konferencji Episkopatu musi uzyskać wyraźne upoważnienie od Rady Stałej Konferencji.

Art. 4 — Konferencje Episkopatów winny dokonać rewizji swoich statutów, aby były one zgodne z wyjaśnieniami i przepisami zawartymi w niniejszym dokumencie oraz z Kodeksem Prawa Kanonicznego, a następnie przesłać je Stolicy Apostolskiej do potwierdzenia (recognitio) w myśl kan. 451 KPK.

Aby działalność Konferencji Episkopatów przynosiła coraz obfitsze owoce dobra, z całego serca udzielam im Apostolskiego Błogosławieństwa.

W Rzymie, u św. Piotra, 21 maja 1998 r., w uroczystość Wniebowstąpienia Pańskiego, w dwudziestym roku Pontyfikatu.